تبلیغات
شنیدنی
صدا و تصویر مظفرالدین شاه _ نخست وزیر شاه قاجار - وزیر امور خارجه شاه قاجار _آخرین خبرها از دنیای رادیو - آشنایی با رادیوهای جهان در وبلاگ  شنیدنی  ...... وبلاگ شنیدنی را هرروز ببینید و بشنوید
خانه | آرشیو | پست الکترونیک

رادیو بی بی سی ....قسمت هفتم ( آخر‌ )

پایان ماجرا....

دوستان عزیز از اینکه به مطالب این وبلاگ تخصصی گوشه چشمی دارید. بسیار سپاسگزارم . از آنجا که در این محیط مجازی قصد بر این است که تاریخ رادیو به عنوان رسانه شنیداری قدیمی کشورمان مورد بررسی قرار گیرد ، ایــن بار مطلبی مهیا شده تا شــما علاوه برسیر تحول اجتماعی و سیاسی ایران(در برهه ای حساس) نقش یکی از رسانه شنیداری خارجی اثر گذار را نیز مورد ارزیابی کنید.

ملی شدن صنعت نفت نقطه عطفی ایست که هیچگاه تاریخ سرزمینمان فراموش نمی کند ...

کنش و واکنش دولتمردان ایرانی و خارجی و نقش ویژه رادیو بی بی سی در میان روشـنفکران و حتی قشر عوام که هنوز از فرهنگ شنیداری فاصله نگرفته اند. نقلی از گذشته است که امروز نیز به صورت دیگرخودنمایی می کند ...

امروز نیز تصمــیم دولتمردان و ملــت ما تصــمیم مهمی ایســت ... گذر از دوران بهره گـــیری از طلای سـیاه ورســیدن به انرژی جــدید که می توانــد منـشاء تحولی شـگرف در سرزمینمان شود .. اما قصـــه غربـی ها

قصـه ای تکراری ایست مقاومت استعمار در دوره ملی شدن صنعت نفت بهره گیری از روشهای نوین بود و رادیـو جدید ترین سلاح در زمان خود ... و اینک نیز با بهره گیری از روشهای جدید قصد همان است که در گذشته بود ...

زایش و تولد بی بی سی از شکم پیر انگلیس، قبل از تاسیس رادیو ایران فکری نوین و جاه طلبانه بود که ذکر مستند آن از قلم نزدیکان انگلیسی خالی از لطف نیست ... 

به شما تو صیه می کنم  قسمتهای مختلف این مطلــب را بخــوانید و تــشابهات  آن را در عـصر کنونی بیابید.

نکات قسمت پیش........

بخش اخبار خارجى بى‏بى‏سى به كاركنانش دستور داد براى برنامه‏هاى جدید ''گزارشهاى خبرى راجع به كل جهان تهیه كنند اما بخش چشمگیرى از كل برنامه تا وقتى بحران كنونى ادامه دارد راجع به ایران باشد.

 بنابر اطلاع بی بی سی هیچ شركت یا كشور معتبرى از شركت نفت ایران نفت نخواهد خرید زیرا طبق حكم دادگاه لاهه فقط شركت نفت ایران و انگلیس حق دارد نفت ایران را بفروش!

اربابان بی بی سی گفتند: بدون حمایت مستمر انگلستان، ایران اكنون كشور مستقلى نمى‏شود!

در تیر 1330 وقتى روزنامة ‌ داد تیتر زد كه بى‏بى‏سى ما را تهدید مى‏كند و از انفجار در پالایشگاه آبادان حرف مى‏زند، سفارت انگلستان در تهران این برنامه‏هاى بى‏بى‏سى را قابل تحسین‏ خواند.

رادیو تهران در 19 تیر 1330 در تفسیرى اعلام كرد كاركنان بخش فارسى بى‏بى‏سى به‏اصطلاح ایرانیان بى‏نام و نشانى‏اند كه در واقع اصلیت انگلیسى دارند.

در 21 تیر طى تفسیر دیگرى گویندگان بى‏بى‏سى خائنانى بى‏شرم‏ نامیده شدند از قماش لرد هاوهاو (اشاره به انگلیسىِ امریكایى‏تبارى كه گوینده تبلیغات رادیوى نازى‏ها در برلن بود و پس از جنگ به جرم خیانت به دار آویخته شد).

از كازرون شنونده‏اى كه خود را دانش‏آموز دبیرستان‏ معرفى كرده است از رادیو بى‏بى‏سى درخواست می کند كه برایش كتابى به فارسى‏ بفرستد تا بتواند بهتر با آموزگار بحث كند .... وى اعلام مى‏كند ''با كمال میل حاضرم در این‏جا هر كارى كه بخواهید انجام دهم.!!!!

.....و اینک قسمت هفتم ( آخر )

 

 

 

در آغاز درج قسمت هفتم ، ذکرچند نکته حایز اهمیت است .

در سال 1331 در بیشتر نامه‏ها هنوز احترام به مردم انگلستان و علاقه به بخش فارسى بى‏بى‏سى دیده مى‏شد. 

در مقابل اخبار کذب بی بی سی شنونده گان می نویسند ... به حمداللَّه گلوله‏اى كه از اسلحه تروریستهاى لندن شلیك شده بود به خطا رفت. مرگ بر دروغ‏پردازان بى‏شرم لندن.

وولارد در گزارش سفرش به ایران نوشته بود: مطمئنم گنجاندن مایه‏هاى طنز در برنامه باعث خوشحالى شنوندگان بسیارى مى‏شود. ش فارسى به علت كیفیت ضعیف پخش، مى‏توان گفت در ایران گــُم است.`` بسیارى از ایرانیها از كیفیت

وولارد در دیدارش از ایران در آبان 1334 متوجه شد كه برنامه بخ صدا گله داشتند.

وولارد می نویسد: حالت مردم عادى ایران بى‏احساسى، سرخوردگى و بیم از فرداست، اما طبقات حاكم، با حالتى اندكى پوزش‏خواهانه، خود را مسئول وضعیت كنونى نمى‏دانند.

 ........ و در آخر سلطنت رسانه ای بی بی سی وولارد می گوید:با بودنِ فرستنده‏هاى نیرومند رادیو تهران، رادیو مسكو یا حتى صداى آمریكا، ایرانى‏ها زحمت گشتن به دنبال طول موج بى‏بى‏سى را كه اغلب اوقات گوش‏خراش‏ بود به خودشان نمى‏دادند. 

بیم و امید

در سال 1331 در بیشتر نامه‏ها هنوز احترام به مردم انگلستان و علاقه به بخش فارسى بى‏بى‏سى دیده مى‏شد. شنونده‏اى از اصفهان مى‏نویسد برنامه‏هاى بى‏بى‏سى ''اسباب خشنودى‏`` است و تفاوت میان این برنامه‏ها و برنامه‏هاى فارسى سایر كشورها مانند تفاوت ''میان ماه من تا ماه گردون‏`` است. شنونده‏اى از نهاوند مى‏نویسد: ''حُسن برنامه شما این است كه با هر سلیقه‏اى جور است.`` از شیراز، شنونده دیگرى از كاركنان بخش فارسى بى‏بى‏سى تمجید مى‏كند زیرا ''بهترین و هنرمندانه‏ترین وجوه فرهنگ باستانى ایران را از طریق مهمترین ایستگاه رادیویى جهان به گوش شنوندگان مى‏رسانند.``

اما كسانى، عمدتاً از اخبار و تفسیرهاى مربوط به مناقشه نفت، عصبانى‏اند. پس از پخش گزارشى از بى‏بى‏سى كه در آن گفته شده بود حال دكتر فاطمى خوب نیست، یكى از شنوندگان به بى‏بى‏سى مى‏نویسد ''على‏رغم تبلیغات كذب و تحریف‏آمیز رادیو لندن‏`` حال دكتر فاطمى '' كاملاً خوب‏`` است. این شنونده مى‏نویسد ''به حمداللَّه گلوله‏اى كه از اسلحه تروریستهاى لندن شلیك شده بود به خطا رفت. مرگ بر دروغ‏پردازان بى‏شرم لندن!``

یكى از مفسران بى‏بى‏سى به نام سرهنگ پایباس كه سابقه كار در بخش اطلاعات سیاسى وزارت خارجه انگلستان داشت خشم بسیارى از شنوندگان را برانگیخت، بخصوص پس از آنكه در مطلبى نوشت ''دكتر مصدق در انتخابات، آزادى رأى‏دهندگان را زیر پا گذاشت‏``، ''ذخایر ارزى را تلف كرد`` و ''اسباب رنجش دربار، مجلس سنا، ایالات متحده و افكار عمومى جهان شد.`` یكى از شنوندگان در واكنش به این برنامه مى‏نویسد: ''جناب سرهنگ، شما نمى‏توانید رهبران بزرگ ما را لجن‏مال كنید، رهبرانى كه نامشان با حروف درشت در مهمترین روزنامه‏هاى جهان ثبت شده است. باز هم تكرار مى‏كنم كه مصدق و سایر رهبران [ایران‏] نه كمونیست هستند و نه تروریست و این بار انتخابات ما یكى از آزادترین و عادلانه‏ترین انتخاباتى است كه در ایران برگزار شده. از نظر ما روسیه، امریكا و انگلستان فرقى با هم ندارند و دیگر اجازه نمى‏دهیم هیچ كشور بیگانه‏اى در امور داخلى ما دخالت كند.``

شنوندة دیگرى پیامى فرستاده و خواستار آن بود كه ''گویندة خواب‏آلوده بى‏بى‏سى‏`` آن را براى سرهنگ پایباس ترجمه كند و به‏عنوان ''سرود صبحگاهى‏`` بخواند و به او بگوید كه ''در خواب است‏``. این شنونده مى‏نویسد ''اى پیر سرهنگ گمراه و منحرف، بدان كه ایرانیان با موعظه تو اغفال نمى‏شوند... ما دیگر نه انگلیس مكّار را مى‏خواهیم نه روسیه احمق را و نه امریكاى متكبر را``. این نویسنده سپس به انگلیسیهایى كه از ایران خارج شده بودند هشدار مى‏دهد اگر ''به آبادان پا بگذارند با چوب به سراغ آنها خواهیم رفت.`` سپس انگلستان را مستقیماً مخاطب قرار مى‏گیرد: ''اى روباههاى احمق، هرگز به ذهنتان خطور نمى‏كرد كه روزى خشمگین شویم و گلویتان را با دندان پاره كنیم.`` اما نویسنده در پایان با لحنى گلایه‏آمیز مى‏نویسد ''لطفاً اجازه بدهید فكر خوراك و پوشاكمان باشیم. چرا این قدر غیرانسان هستید؟ چرا نمى‏خواهید ما هم یك هزارم آنچه شما دارید داشته باشیم و میل دارید پسمانده شما را بخوریم؟``

شنونده دیگرى، با احساساتى متناقض، كاركنان ایرانى بى‏بى‏سى را ''اخلاف داریوش‏`` مى‏نامد كه، ''به عللى غیرقابل ذكر``، ''طبیعت خائنانه‏شان‏`` را بروز داده‏اند. اما همین شنونده در پایان نامه‏اش مى‏نویسد ''چون دلم نمى‏خواهد خیال كنید از دست شما عصبانى هستم، تقاضا دارم ترانه‏اى براى خواهرزاده‏ام پخش كنید.``

درخواست پخش آهنگ، عمدتاً ایرانى، بسیار زیاد بود، و همچنین نامه درباره موضوعهایى غیر از سیاست و نفت. شنونده‏اى از قم كه برنامه آموزش انگلیسى به‏نظرش خسته‏كننده مى‏رسد خواستار تعطیل این برنامه مى‏شود؛ برخى دیگر خواستار دو برابر شدن این برنامه‏اند. شنونده‏اى نوشته است گفتارهاى پزشكى را كه توسط پزشكى ایرانى اجرا مى‏شود گردآورى مى‏كند و به صورت كتاب درمى‏آورد.
در برخى نامه‏ها از نمایشنامه‏هاى بخش فارسى مثل نمایشنا
مة‌ بیژن و منیژه تمجید شده؛ برخى خواستار نمایشهاى كمدى بیشترى هستند. شنونده‏اى از كرمان تقاضا مى‏كند به خاطر عمویش كه ''هرگز نمى‏خندد و مدام غصّه مى‏خورد`` برنامه‏هاى كمدى پخش شود. سه سال پیش از آن، طى دیدار وولارد، رئیس بخش فارسى بى‏بى‏سى از ایران، شنونده‏اى در آبادان گفته بود ''ایران كشور غم است. سعى كنید ما را بخندانید.`` وولارد در گزارشش نوشته بود: ''مطمئنم گنجاندن مایه‏هاى طنز در برنامه باعث خوشحالى شنوندگان بسیارى مى‏شود.``                                                                                                                                                

شكست و نومیدى

یك سال پس از كودتاى 1332، اسفندیار بزرگمهر، رئیس جدید رادیو تهران، در سفرى دو هفته‏اى به انگلستان از بى‏بى‏سى، مجلس، دانشگاه كمبریج، موزه‏ها، نگارخانه‏ها و باغ وحش لندن دیدن كرد. به‏هنگام بررسى چگونگى این سفر، وزارت خارجه انگلستان از سفارت آن كشور در تهران پرسید:

 آیا احتمال دارد كه بزرگمهر مانند ''آخرین مهمانى كه از خاورمیانه داشتیم و معلوم شد عاشق مواد مخدّر است و تمام فكر و ذكرش پى زنان است، عادات بومى عجیب و غریبى داشته باشد.``

 سفارت انگلستان در تهران پاسخ داد ''این فرد به هیچ وجه مسلمان خشكه‏مقدسى نیست، از گیلاس ویسكى‏اش دل نمى‏كند و با گشت‏وگذار در روزهاى جمعه مخالفتى ندارد. به نظر مى‏رسد آدم خوشگذرانى باشد، اما بعید مى‏دانیم آبروى خودش را [به آن نحوى كه مورد نظر وزارت خارجه است‏] ببرد.``

در همین ایام، اتحاد شوروى روى برنامه‏هاى بخش فارسى بى‏بى‏سى پارازیت مى‏انداخت و نظر شنوندگان نیز تغییر كرده بود. وولارد در دیدارش از ایران در آبان 1334 متوجه شد كه برنامه بخش فارسى ''به علت كیفیت ضعیف پخش، مى‏توان گفت در ایران گــُم است.`` بسیارى از ایرانیها از كیفیت صدا گله داشتند، ''برخى بیشتر از سر تأسف تا عصبانیت، برخى نیز با ته‏رنگى از رضایت از وضعى كه براى بى‏بى‏سى پیش آمده‏``. با بودنِ فرستنده‏هاى نیرومند رادیو تهران، رادیو مسكو یا حتى صداى آمریكا، ایرانى‏ها زحمت گشتن به دنبال طول موج بى‏بى‏سى را كه اغلب اوقات ''گوش‏خراش‏`` بود به خودشان نمى‏دادند. البته روى صداى آمریكا هم ''پارازیت مى‏اندازند، اما نه به اندازه بى‏بى‏سى.``

وولارد توانست بار دیگر با مردم ''طبقات بالا و پائین جامعه‏`` دیدار كند: با استاندار شام صرف كرد، و در قهوه‏خانه‏اى كوچك با روستاییان فقیر همصحبت شد. در گزارشى محرمانه كه از همدان فرستاده است مى‏نویسد: ''اگر بخواهم برداشت خودم در مورد این دو طبقه را بیان كنم باید بگویم كه حالت مردم عادى ایران بى‏احساسى، سرخوردگى و بیم از فرداست، اما طبقات حاكم، با حالتى اندكى پوزش‏خواهانه، خود را مسئول وضعیت كنونى نمى‏دانند.``

''بى‏اعتمادى مطلق بین حكومت و مردم، این طبقات و بین آدمها غم‏انگیز است. حتى گفت و گوى دو دوست كه روبروى هم و پشت میز در باغچه رستورانى نشسته‏اند حال و هوایى اندكى توطئه‏آمیز دارد و برخى چهره‏هاى غمزده در خیابانها و كافه‏ها آدم را به شدت به یاد آثار اِل گركو، رامبراند و گویا مى‏اندازد. براى نقاشى كه چهره‏نگار باشد اما وجدان اجتماعى نداشته باشد این كشور بهشت است! كسانى كه نگرششان نسبت به زندگى صرفاً زیباشناسانه نیست تنها كارى كه مى‏توانند بكنند این است كه پوست‏كلفت باشند و به اوضاع ایران همانند یك پزشك خونسرد نگاه كنند."

امیدوارم نقل بخشی از تاریخ سرزمینمان که با کید رسانه  انگلیس رقم خورده ، رضایت شما رو فراهم کنهد

این محیط دست تمامی کسانی که در این زمینه راهگشا  هستند می گشاید.

شاهد

                             منابع .....

                                                            

این مقاله با راهنمایى دكتر همایون كاتوزیان براى عرضه در هجدهمین كنفرانس سالانه «مركز پژوهش و تحلیل مسائل ایران» در فروردین 1379 در ایالات متحده آمریكا نوشته شد. متن انگلیسى آن در شماره اردیبهشت 1380 مجله پژوهش و تحلیل مسائل ایران و ترجمه فارسى آن همزمان در ماهنامه صنعت حمل و نقل (شماره 201) چاپ شده است.

 اطلاعات مربوط به امور داخلى بى‏بى‏سى كه در این مقاله آمده برگرفته از اسناد بایگانى مركزى بى‏بى‏سى است. علاقه‏مندان مى‏توانند براى تهیه فهرست كامل این مآخذ با دفتر لوح یا با نویسنده تماس بگیرند:

    hshahidi@aub.edu.lb

اطلاعات بیشتر درباره جنبش ملى‏شدن نفت ایران در:

    مصطفى فاتح، پنجاه سال نفت ایران، تهران، شركت سهامى نشر كتاب، 1335.

    مصطفى عِلم، نفت، عدالت و اصول، ترجمه غلامحسین صالحیار، انتشارات روزنامه اطلاعات، 1371.

    ال. پ. الِول‏ساتِن، نفت ایران، انتشارات صابرین، تهران 1372

    دكتر محمدعلى همایون كاتوزیان، مصدق و مبارزه بر سر قدرت، ترجمه فرزانه طاهرى، تهران، نشرمركز، 1372

    محمدعلى موحد، خواب آشفته نفت: دكتر مصدق و نهضت ملى ایران، تهران، نشر كارنامه، 1378

    نویسنده از خانم فلوریدا صفیرى و آقایان لطفعلى خنجى و هژیر تیموریان براى رهنمودهایشان و از آقاى عباس زندباف براى ترجمه مقاله تشكر مى‏كند و از دریافت اطلاعات و نظرات خوانندگان، به ویژه خوانندگانى كه در دوره مورد بحث از شنوندگان بى‏بى‏سى بوده‏اند، سپاسگزار خواهد شد. بدیهى است مسئولیت هر خطایى در این مقاله تنها با نویسنده است.

    

حسین شهیدی در دانشگاه آمریکائی بیروت در رشته ارتباطات درس میدهد؛. بیش از بیست سال در بی بی سی و مطبوعات ایران خبرنگار و مدرس خبرنگاری بوده؛ در چندین کشور آسیائی و عربی برای خبرنگاران حرفه ای دوره آموزشی برگزار کرده؛ و در افغانستان، از طرف سازمان ملل متحد، مسئولیت کمک به تشکل و آموزش زنان خبرنگار را بر عهده داشته است.

   در دانشگاه آمریکائی بیروت مهندسی برق و الکترونیک و در دانشگاه لندن اقتصاد خوانده، و از دانشگاه آکسفورد، با نوشتن پایان نامه ای در بارة رشد روزنامه نگاری حرفه ای در ایران پس از انقلاب، درجه دکتری گرفته است. 

 

به همین قلم:  گسستن از سنت و میل به تجربه و آموزش در كار خبررسانى‏
 
 

   *  شمارة یازدهم، شهریور 1380

 

فشردة متن فارسی این مقاله:

http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/index2.html

 

متن انگلیسی:

http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC

 

 

 

 

 

 

|+| نوشته شده توسط شاهد در جمعه 7 اردیبهشت 1386 و ساعت 10:04 ق.ظ | نظرات