تبلیغات
شنیدنی
صدا و تصویر مظفرالدین شاه _ نخست وزیر شاه قاجار - وزیر امور خارجه شاه قاجار _آخرین خبرها از دنیای رادیو - آشنایی با رادیوهای جهان در وبلاگ  شنیدنی  ...... وبلاگ شنیدنی را هرروز ببینید و بشنوید
خانه | آرشیو | پست الکترونیک

۶۷ سالگی رادیو مبارک.....

اینجا تهران است صداى ایران

رادیو 67ساله شد

در جاده قدیم شمیران (خیابان شریعتى)، نرسیده به پل سیدخندان سمت راست خیابان، عمارت كلاه فرنگى قدیمى را مى شود دید كه قدمتى هفتادساله دارد. هشتاد سال پیش این عمارت را دویست هزار مترمربع زمین و باغ دربرگرفته بود. به آنجا قصر قاجار مى گفتند. نخستین دكل موج بلند به ارتفاع ۱۲۰ متر كه هنوز پایه آن موجود است در سال ۱۳۰۳ در این محوطه به وسیله وزارت جنگ نصب شد. فرستنده ۲۰ كیلوواتى موج بلند هم در بیست و چهارم اردیبهشت ۱۳۰۴ نصب و در ششم اردیبهشت ۱۳۰۵ كار بى سیم با پخش تلگرامى براى جلب همكارى بین المللى آغاز شد. از آن زمان تاسیسات مذكور به بى سیم قصر معروف شد. تلگراف بى سیم و تاسیسات مربوطه مبناى تاسیس رادیو بود. همان طور كه مى دانیم پخش رادیویى پیام همان پخش پیام به طریق بى سیم است و ارتباط رادیویى، ارتباطى است بى سیم.

چون طبق قانون، ورود دستگاه هاى مخابراتى و استفاده از آنها تنها در حیطه مسئولیت وزارت پست و تلگراف و تلفن بود، اشخاص حقیقى و حقوقى به رغم داشتن علاقه و سرمایه مادى لازم، اجازه تاسیس رادیو در ایران را نداشتند. در همان سال ها بین شخصى به نام داود موشه لازار و دایره تجارت داخلى وزارت فلاحت و تجارت مكاتباتى انجام گرفته و این اداره در پاسخ موشه لازار چنین نامه اى را نوشته: «وزارت فلاحت و تجارت و فواید عامه در جواب مراسله مورخ ۱۴ ژوئن ۱۹۲۹ راجع به تاسیس دستگاه رادیو در ایران اشعار مى دارد كه ورود دستگاه تلگراف و تلفون بى سیم گیرنده و یا مخابره كننده مطالب و آلات و اسباب آن جز براى اداره تلگراف بى سیم دولت شاهنشاهى به طور كلى ممنوع است لكن وارد كردن و استفاده از دستگاه هاى رادیو كنسر كه فقط براى شنیدن نغمات به كار رود و همچنین تاسیس سینماى ناطق در ایران با رعایت مقررات مربوطه مانعى ندارد. مواد مطابق اصل است. به امضا غلامرضا معفول»

در ماه هاى آخر سال ،۱۳۱۸ رضاشاه (پهلوى اول) پس از بازگشت از تركیه و به تقلید از مصطفى كمال پاشا، دستور داد تا مقدمات تاسیس رادیو در ایران فراهم شود و این مهم را به عهده سازمان پرورش افكار گذارد. رئیس كمیسیون رادیو، وزیر دارایى محمود بدر، معاون او سعید نفیسى و رئیس دبیرخانه ابراهیم خلیل سپهرى كارمند عالى رتبه وزارت پست و تلگراف و تلفن بودند.

ابراهیم سپهرى در این باره مى نویسد: «زمستان سال ۱۳۱۸ بود، من مدیر و سردبیر روزنامه فرانسوى زبان «ژورنال دوتهران» بودم. روزى نامه اى به امضاى وزیر دارایى محمود بدر به دستم رسید كه مرا دعوت به شركت در كمیسیون عالى پرورش افكار نمود. كمیسیون عالى در یكى از سالن هاى وزارت دارایى موسوم به عمارت خوابگاه (خوابگاه ناصرالدین شاه كه در آن زمان متعلق به وزارت دارایى در شمال كاخ گلستان بود) تشكیل مى شد. سازمان پرورش افكار، سازمانى مستقل بود كه زیر نظر نخست وزیر (احمد متین دفترى) اداره مى شد. بعد از صدور فرمان تاسیس رادیو، قرار شد از دو فرستنده موج كوتاه بیست كیلوواتى و موج متوسط دوكیلوواتى وزارت پست و تلگراف و تلفن كه براى ارسال تلگراف بى سیم توسط كارخانه آلمانى تلفونكن Telefunken، در بى سیم قصر نصب شده بود، استفاده شود.

در ضلع غربى میدان توپخانه (میدان امام خمینى) در جوار اداره راهنمایى و رانندگى (ساختمان مترو امروز) طبقه دوم و سوم عمارت متعلق به لیستر كه جمعاً شش اتاق داشت به دبیرخانه سازمان پرورش افكار اختصاص یافت. براى آمادگى پخش برنامه، پس از افتتاح رادیو، جمعى از استادان و نویسندگان عالیقدر از جمله استاد نفیسى و دكتر ذبیح الله صفا و عده اى از بانوان روشنفكر، یك سلسله گفتارهاى ادبى، تاریخى، جغرافیایى، اجتماعى و خانه دارى را قبلاً تهیه كرده بودند به طورى كه احتیاجات رادیو را براى مدت سه ماه تامین مى كرد، عده اى مترجم و ماشین نویس را هم استخدام كردیم و براى انتخاب گوینده، در باشگاه افسران و با حضور عده اى از دانشمندان و ادبا و متخصصان صوت (از جمله عده اى آلمانى) جلسات تشكیل شد و امتحانات دقیقى به عمل آمد. كارهاى فنى رادیو با وزارت پست و تلگراف و تلفن (ابراهیم علم و شوكت الملك وزراى وزارت پست و تلگراف و تلفن بودند) بود و امور مربوط به دستگاه هاى فرستنده و استودیو زیر نظر دكتر داریوش رئیس كل بى سیم اداره مى شد. موسیقى زیر نظر سرگرد غلامحسین مین باشیان رئیس مدرسه عالى موسیقى بود و اخبار و مطالب مربوط به آن را هم من فراهم مى كردم. بودجه رادیو كه فقط هشتاد هزار تومان بود، توسط سازمان پرورش افكار تامین مى شد.»
بعد از فراهم شدن مقدمات، رادیو در ساعت ده بامداد روز چهارم اردیبهشت 
۱۳۱۹ به وسیله ولیعهد (محمدرضا شاه، پهلوى دوم) و با حضور احمد متین دفترى نخست وزیر افتتاح شد.

جدول پخش نخستین روز رادیو

وزارت فرهنگ
۱- برنامه صبح چهارم اردیبهشت
گشایش رادیو در بى سیم قصر (مطابق برنامه جداگانه)
۲- برنامه عصر چهارم اردیبهشت
در دارالفنون
تمام یا قسمتى از برنامه زیر به وسیله رادیو پخش مى شود:
۱- سرود شاهنشاهى
۲- گشایش به وسیله جناب آقاى نخست وزیر
۳- گزارش كمیسیون سخنرانى به وسیله جناب آقاى اعلم: ۱۰ دقیقه
۴- گزارش كمیسیون نمایش به وسیله جناب آقاى على نصر: ۱۰ دقیقه
۵- سرود مهرشاه: ۵ دقیقه
۶- گزارش كمیسیون رادیو به وسیله جناب آقاى خسروى یا جناب آقاى حكیمى: ۱۰ دقیقه
۷- گزارش كمیسیون كتاب هاى درسى به وسیله جناب آقاى رهنما: ۱۰ دقیقه
۸- سرود ستایش شاه: ۵ دقیقه
۹- گزارش كمیسیون موسیقى به وسیله سرگرد مین باشیان: ۱۰ دقیقه
۱۰- گزارش كمیسیون مطبوعات به وسیله آقاى حجازى: ۱۰ دقیقه
۱۱- سرود كوشش: ۵ دقیقه
۱۲- اعلام شعارهاى پرورش افكار به وسیله آقاى دكتر غنى: ۱۰ دقیقه
۱۳- چند نامه موسیقى ایرانى: ۱۰ دقیقه
۱۴- گزارش دبیرخانه به وسیله آقاى فرهودى: ۱۰ دقیقه
۱۵- اعطاى جوایز
۱۶- چند قطعه موسیقى اروپایى: ۱۰ دقیقه
۱۷- چكامه در باب سازمان پرورش افكار به وسیله آقاى یزدقهرمان: ۵ دقیقه
۱۸- دو پرده نمایش: ۲۰ دقیقه

پخش برنامه ها رسماً از ساعت ۶ بعدازظهر با پخش مستقیم مراسم افتتاحیه از مدرسه دارالفنون آغاز شد.

كمیسیون رادیو
برنامه رادیو تهران
روز دوشنبه
۹/۲/۱۳۱۹

• بخش اول
۴۵/۱۱-۳۰/۱۱: سرود شاهنشاهى اعلام برنامه روز
۱۲- ۴۵/۱۱: گفتار خانه دارى
۱۳- ۱۲: موسیقى (صفحه)
۱۵/۱۳- ۱۳: اخبار به زبان فارسى
۳۰/۱۳- ۱۵/۱۳:اخبار به زبان عربى
۴۵/۱۳- ۳۰/۱۳: اخبار به زبان تركى
۱۴- ۴۵/۱۳: اخبار به زبان روسى

• بخش دوم
۴۵/۱۷- ۱۵/۱۷: موسیقى (صفحه)
۱۸- ۴۵/۱۷: اخبار به زبان فارسى
۳۰/۱۸- ۱۸: موسیقى (صفحه)
۴۵/۱۸- ۳۰/۱۸: تاریخ ایران
۱۵/۱۹- ۴۵/۱۸: ساز و آواز ایرانى (صفحه)
۳۰/۱۹- ۱۵/۱۹: گفتار كشاورزى
۲۰- ۳۰/۱۹: ساز و آواز ایرانى (صفحه)
۱۵/۲۰-۲۰: گفتار بهداشتى
۳۰/۲۰- ۱۵/۲۰: سكوت
۲۱- ۳۰/۲۰: موسیقى غربى (توسط اركستر اداره موسیقى كشور)
۱۵/۲۱- ۲۱: اخبار به زبان فارسى
۳۰/۲۱- ۱۵/۲۱: اخبار به زبان فرانسه
۲۲- ۳۰/۲۱: موسیقى غربى
(توسط اركستر اداره موسیقى كشور)
۱۵/۲۲- ۲۲: اخبار به زبان انگلیسى
۳۰/۲۲- ۱۵/۲۲: اخبار به زبان آلمانى
۳۰/۲۳- ۳۰/۲۲: موسیقى (رقص)
سرود شاهنشاهى پایان برنامه

 

برنامه ها تا سال ۱۳۳۶ كه فرستنده صد كیلوواتى نصب و راه اندازى شد، براى تهران و با نام رادیو تهران پخش مى شد و از این سال كه صداى رادیو تقریباً به سراسر ایران مى رسید با نام رادیو ایران  پخش شد. رادیو تهران در دو بخش صبح ها به مدت دو ساعت و نیم و عصرها شش ساعت، جمعاً هشت ساعت و نیم، برنامه پخش مى كرد.

عمارت كلاه فرنگى در بى سیم قصر، اولین محل رادیو، از دو طبقه تشكیل مى شد، طبقه اول شامل یك اتاق انتظار و دستگاه هاى فرستنده و تقویت كننده بود و طبقه دوم از یك اتاق تشكیل مى شد كه با نصب پرده در سقف و دوبل كردن در ورودى و خروجى و سیمان كارى دیوارهاى داخلى، به صورت استودیو درآمده بود و همه برنامه ها اعم از گفتار یا موسیقى در همین استودیو اجرا و به صورت زنده و مستقیم پخش مى شد.
تا سال
۱۳۲۷ وضع چنین بود ولى فاصله ۹ كیلومترى فرستنده بى سیم قصر از شهر (آن زمان محله سیدخندان و بى سیم قصر خارج از شهر بود) و وجود تنها یك اتومبیل براى بردن و آوردن اعضاى اركستر و گویندگان باعث شد تا در میدان ارك دو استودیوى كوچك ساختند و اخبار از آنجا پخش مى شد.

از پاییز ۱۳۱۹ براى اداره بهتر رادیو، اداره با نام اداره كل انتشارات و تبلیغات به وجود آمد. دكتر عیسى صدیق (صدیق اعلم) در این باره مى نویسد: «در شهریور ،۱۳۱۹ كه اداره دانشسراى عالى و دانشكده هاى ادبیات و علوم برعهده من بود، دولت مرا مامور تاسیس اداره كل انتشارات و تبلیغات نمود. من ابتدا از قبول این ماموریت استنكاف كردم و سعى نمودم آقاى نخست وزیر را منصرف كنم و چند روز هم در خانه نشستم لیكن معلوم شد كه تصمیم مذكور از طرف شاه اتخاذ شده و تغییرپذیر نیست. والا حضرت ولایتعهد نیز مرا به قبول آن ترغیب نمودند. این بود كه از اواسط مهرماه با اختیارات تام به كار مشغول شدم. پس از فراهم كردن محل مناسب براى اداره، خیابان سوم اسفند (سرهنگ سخایى فعلى)، كوچه تداركات، خانه سیدالعراقین مغرب ساختمان اپرا و تهیه اثاثیه و استخدام اعضاى لازم براى امور دفترى و ادارى و انتقال اداره نامه نگارى از وزارت كشور و خبرگزارى پارس از وزارت امور خارجه و رادیو از وزارت پست و تلگراف و تلفن، درصدد برآمدم هدف اساسى و خط مشى و برنامه كار اداره كل انتشارات و تبلیغات را معین كنم. براى استفاده از نظرات دانشمندان كشور، بر حسب پیشنهاد من و تصویب دولت، اعلیحضرت رضاشاه اجازه فرمودند كه شوراى عالى انتشارات از این اشخاص تشكیل شود: ذكاءالملك فروغى، محمد قزوینى، دكتر غنى، دكتر محمود سیاسى، دكتر محمود افشار، دكتر رضازاده شفق و كلنل على نقى وزیرى. پس از چند جلسه بحث و گفت وگو، برنامه مفصلى براى چند سال تهیه و بودجه هم براساس آن برنامه نوشته شد كه در حدود ده میلیون ریال بود. در آن موقع كه در اثر جنگ جهانى دوم، وسایل فنى ما بسیار كم و ناقص بود سه موضوع اصلى موردنظر بود. نخست رعایت بى طرفى در جنگ. براى این كار من ناگزیر بودم روزى پانزده ساعت كار كنم و تمام خبرها و گفتارها و تفسیرهاى رادیو را شخصاً بخوانم و هرجا تردیدى داشتم از نخست وزیر بپرسم. موضوع دوم آگاه شدن از اخبار جنگ و دنیا بود. در آن موقع اشخاصى كه به زبان   هاى بیگانه كاملاً آشنا باشند نادر بودند در نتیجه زحمات زیاد، دوازده  نفر براى گوش كردن به ایستگاه هاى مهم و گزارش مهمترین اخبار پیدا و مامور این كار شدند. در آن موقع همه جا و همیشه، برق وجود نداشت. در خانه من نیز برق دائمى از ترانسفورماتور برقرار شده بود و شب ها شخصاً به رادیوها گوش مى دادم. موضوع سوم بیان و تشریح مقاصد و منویات دولت ایران بود كه به زبان هاى انگلیسى، فرانسوى، آلمانى، روسى، عربى و تركى هر روز پخش مى شد و علاوه بر وزراى مسئول، عده اى از نویسندگان مبرز در تهیه گفتارها همكارى مى كردند. در قسمت موسیقى، چون اكثریت مردم ایران همیشه از این نعمت محروم و نخستین بار در تاریخ، افراد ملت قادر به استفاده از ساز و آواز شده بودند، و نهایت علاقه را به آن ابراز مى داشتند، حداكثر مجاهدت به عمل آمد كه بهترین هنرمندان در موسیقى رادیو شركت جویند. به این ترتیب خواندن مثنوى و شاهنامه و زدن نى و سنتور و كمانچه و مانند آن در رادیو معمول شد و اركسترهاى خوب به وجود آمد.»

دكتر صدیق تا شهریور ۱۳۲۰ عهده دار این مقام بود و سپس وزیر فرهنگ شد. تا تثبیت و تكمیل شدن سازمان رادیو، اختلافات متعددى بین ادارات و سازمان هاى متعدد براى اداره رادیو بروز مى كرد و بارها و بارها اداره رادیو دست به دست شد و نام هاى متعددى به خود گرفت تا سال ۱۳۴۲ كه كل تشكیلات رادیو به وزارت اطلاعات (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى فعلى) منتقل شد و در سال ۱۳۵۰ به همراه تلویزیون سازمان رادیو تلویزیون ملى ایران را به وجود آورد.

رادیو طى آن سال ها به این نام ها خوانده مى شد: انتشارات و تبلیغات، اداره تبلیغات، رادیو و خبرگزارى، انتشارات و رادیو، انتشارات و اطلاعات و اداره كل انتشارات و رادیو.

برخى از مدیران و سرپرستان این ادارات عبارت بودند از: دكتر عیسى صدیق، دكتر قدیمى، ذكاءالملك غفارى، طباطبایى، دكتر شادمان، مطیع الدوله حجازى، زین العابدین رهنما، دكتر حسن صفوى، ابراهیم سپهرى، باخدا، دكتر مصباح زاده، ادیب السلطنه سمیعى، عبدالله الفت، دكتر بیانى، دكتر هومن، معدل شیرازى، بهرام شاهرخ، شیروانى، كمال زاده، طایر، دكتر نخعى، ابوالقاسم پاینده، سرهنگ مهتدى، شریفى، صفایى، بشیر فرهمند، بزرگمهر، دكتر رهنما، دكتر عدل، ذوالفقارى، آموزگار، آزمون، نصرت الله معینیان، جهانگیر تفضلى، محمود رجا، بهرام بوشهرى، اسماعیل پوروالى و مهندس عاطفى. تا شهریور ۱۳۲۰ اداره رادیو (تشكیلات ادارى آن) در خیابان سوم اسفند قرار داشت ولى چون محل كافى براى همه بخش هاى مختلف را نداشت، محل جدیدى در خیابان لاله زار، متعلق به اتحادیه، تاجر معروف اجاره شد كه شامل چندین حیاط و باغ و حوضخانه بود و در گذشته به اتابك صدراعظم عهد قاجار تعلق داشت و از سمت غرب به كوچه سیرك در خیابان فردوسى مى خورد. تا سال ۱۳۲۳ اداره رادیو در همین محل بود و بعد به میدان ارك (رادیو تهران فعلى) منتقل شد. و هم اكنون جز رادیو تهران و اداره كل نمایش، بقیه شبكه هاى رادیویى در محل جام جم، ساختمان شهدا مستقر هستند و پخش رادیو هم در جام جام قرار دارد.

از اولین گویندگان رادیو باید از رضا سجادى، ابوالقاسم طاهرى، تقى روحانى، موثقى و خانم  ها قدسى رهبرى، دكتر طوسى حائرى، كوكب پرنیان و مولود عاطفى نام برد.

از اولین تهیه كنندگان هم مى توان از پاشا سمیعى، فریبرز امیرابراهیمى، كریمان و مهندس هوشنگ بروشكى نام برد.
اولین نوازندگان و موسیقیدانان را هم اینها تشكیل مى دادند:
مشیر همایون شهردار، طاطایى، عبدالحسین شهنازى، حبیب الله سماعى، ابوالحسن صبا، كلنل وزیرى، روح الله خالقى، ابراهیم منصورى، مهدى خالدى،مرتضى نى داوود، موسى معروفى، مرتضى محجوبى، جواد معروفى،  حسین تهرانى و حسین طاهرزاده.از اولین خوانندگان هم مى توان از این افراد نام برد: تاج اصفهانى، ادیب خوانسارى، جواد بدیع زاده، قمرالملوك وزیرى، روح انگیز، روح بخش و غلامحسین بنان.

* محقق و نویسنده: تهیه كننده ارشد رادیو )محمد مهاجر(

 

|+| نوشته شده توسط شاهد در دوشنبه 3 اردیبهشت 1386 و ساعت 09:04 ق.ظ | نظرات